X
تبلیغات
رایتل

   دیل‌له یاناشان‌لار تکجه، فیلسوف‌لار، دیلچی‌لر، توپلوم بیلیم‌آدام‌لاری، سیاست‌چی‌لر اولمویوب‌لار. دین نبی‌لری ده دیله یاناشیب‌لار. اونلارین یئتیریلدیک‌لری توپلوم‌لارین دیلی، آللاهین تکجه سوندوغو دیل‌کیمی تانیت‌دیریلما‌ییب‌لار. تام ترسینه، دین‌لرین بوتون‌لویونده دیل‌لرین فرقلی اولدوق‌لارینی نظره آلیناراق هئچ بیر دیل اوستون توتولمویوب(سؤزده دموکوراسی باغیران‌لار"اوچونجو دونیا دموکوراسی‌سی"، هله بو مسئله‌یه اورکدن اینانماییب‌لار).    

    بو آرادا نبی‌لر اولان توپلوم‌لارین دیل‌لری، اونلارین گتیردیک‌لری کیتاب‌لارین دیلی اولدوغو اوچون، قوتسال‌لیق قازانیب‌لار. بو قوتسال‌لیغی دینی آلان‌لار او دیل‌لره قازانیب‌لار. نبی‌لر بو قوتسال‌لیغی وورغولاما‌ییب‌لار. اونلار بوتون دیل‌لری، تانرینین اینسان‌لارا وئردیک‌لری پای بیلیب‌لر.  

 

   توپلوم‌لاردا، ایکی کیملیک هر ندن چوخ ائتگی‌لی اولوب‌دیر. بیرینجی‌سی دینی کیملیک، ایکینجی‌سی میللی کیملیک(میللی یئنی یارانما اولدوغونا گؤره، توپلومون بیرلی‌یینی ساغلایان کیملیک دئسک یاخشی اولار) اولوب. کئچمیشده دینی کیملیک لاپ چوخ ائتگی‌له‌ین کیملیک اولوب. اولا بیلسین سون ایکی یوز ایلده دینی کیملیک، یئرینی میللی کیملیک‌له ده‌ییشسین، آنجاق هله ده وار دینی کیملی‌یین ائتگی‌لی اولدوغونو گؤره بیلیریک. میللی کیملیک‌لر سونرادان چیزیلدیک‌لری اوچون، فرقلی آچیلاردان فرقلی تعریف‌له‌نیرلر. داها دوغروسو دوروملا آسیلی ده‌ییشدیریلیرلر.   

 

   بو آرادا توپلوم‌لارین وطنداشلیق کیملیک‌لری ده‌ییشیلیرسه، آنجاق دیل، دین‌لری ده‌ییشمیرلر(ده‌ییشیک‌لر نظره گلمیر‌لر، ده‌ییشیک‌لری یوز‌ایل‌لر بیلیندیریر). وطنداشلیق‌لار یئنی کیملیک تعریف‌لمک‌لری زورلا یئریدیرلر. یئنی یارانان کیملی‌یه، تانری قوتسال‌لیغی باغیش‌لاییرلار. یئنی یاراتما قوتسال‌لیق‌لار اینسان‌لارین آرالاریندا کئچیجی اولاراق یارانیر. گرک‌دیرن‌لر بیتندن سونرا بوتون تعریف‌له‌نن‌لر پوزولورلار. اینسانلیغا قالان بیر بؤللو گوناه اولور (استالین، هیتلر له یانداشلارینا تای کیمسه‌لری مندن چوخ سایا بیلرسیز).  

  

   بیر زامان ساوئت رژیمی، اوردا یاشایان بوتون میللت‌لره یئنی بیر کیملیک تعریف‌له‌مه‌یه چالیشدی. بو کیملیک‌ده بیر نسیل بوتونلوک‌له دوغولوب اؤلسه‌لر ده، سونوندا چؤکمه‌لی اولدو. 

  

   یئنی یارانان کیملیک‌لرین بیری ده، هیند یاریم‌آداسیندا یاراندی. بیر عؤمور بیر یئرده یاشایان‌لار اؤزلرینی یئنی‌دن یاشاتماق اوچون، اینگیلیس‌لرله ساواشدیلار. بیر کیملیک قازاندی‌لار. بو کیملیک ایکی کیملی‌یه چئوریلدی. بیری موسلمان، بیری هیندلی. موسلمان‌لار ایکی دسته‌یه بؤلونوردولر. اردو دیللی‌لرله، بنگال دیل‌لی‌لر. اردو دیل‌لی‌لر یئنی یارانمیش وطنداشلیغی اردو کیملی‌یی اوزه‌رینده قوروردولار. بو بیرلی‌یه(اردو دیلی اساسیندا بیرلی‌یه) انگل اولان کیم‌لی‌یی یئنمک زوروندا قالیردیلار.  

 

   بنگال‌لارین دیل‌لری، اؤزلرینه یاخین بیلدیک‌لری  توپلوم طرفیندن(اینگیلیس‌لی‌لر اونلاری کؤکدن سیلمیردی‌لر) بوتونلوک‌له هه‌ده‌له‌نیردی. اونا گؤره ده اونلار یئنی‌دن اؤزلری‌نی تعریف‌لمک زوروندا قالدی‌لار. بنگال‌لار بو دؤنه دیل‌لرینی ساخلاماق اوچون، ساواشدیلار. اونلار آنا دیلینین دونیایا اؤنمستدیردیلر. بوتون دیل‌لر آنا دیل اولدوق‌لاری اوچون یاشامالی‌دیرلار. یاساق‌لانمامالی‌دیرلار. بئله یاساق‌لامالار تکجه اوچونجو دونیا اؤلکه‌لرینده ایندی‌لیک‌ده یاشاییر.  

 

 بیزیم دیلیمیز ده، اللی‌ایل رسمی یاساق‌لاندیق‌دان سونرا، یاساغی رسمی اولاراق قالدیریلسا دا، آنجاق غئیر رسمی اولاراق یاساق‌لانیلیر. بلکه بو یاساق‌لانمالارین ندنی بوردا یاشایان‌لارین تورکجه‌نی منیمسه‌مه‌دیک‌لری اولا. یاساق‌لانما‌لاری قالدیرماغا اؤزگه‌لشمیش دیل، اؤزلشمه‌لی دیر.   

   دیل، ایلگی‌‌نی ساغلایان آراج‌دیر. اینساندا دیلین یارانیب، گلیشمه‌سی‌نین هاچاندان باشلاندیغینی دقیق‌جه‌سینه بلیرله‌ده بیلمه‌ییب‌لر. اینسانین دیلینین کئچمیشینی آراشدیرماق اوچون، اسکی‌دن قالان یازیلی(شکیل، خط، جیزیق، سیمبول و ...‌) آبیده‌لردن یارارلانیرلار.  

 

   یازیلان آبیده‌لردن نئچه‌سی زامانین هجمه‌سیندن قورتولوب قالماغینی هئچ کس بلیرله‌یه‌نمز. زامانین کئچمه‌سی اونلاری گیزله‌دیب.   

 

    آبیده دئییلن تاپینتی‌لارین نه‌قدرینه اینانا بیلدی‌ییمیزی ایندی‌لیکده بیر کس دئیه بیلمیر. آنجاق ایندیکی دونیادا کئچمیشدن قالان آبیده‌لره، یوکسک ده‌یر وئریرلر. یازیلی لوحه‌لرین قوندارما اولوب-اولمادیغینین ایندیلیکده بلیرلنسه ده، هر کسه قانیت‌لانمیر. میللت‌لرین دیل‌، تاریخ‌، کیملیک‌لرینین بیلیندیرن‌لرین سیاسال گؤروش‌لری اولدوق‌لارینی نظره آلساق، اونلارین الده ائتدیک‌لری هر نه‌یه شوبهه‌لی یاناشمالی‌ییق.  

 

    اونلارین سونوج‌لارینی ائتگی‌لندیرن‌لر دیل‌لرین ایندیکی دوروم‌لاری اولا بیلر. دیل‌لرین سون ایکی یوز‌ایلده تئکنولوژی گلیشمه‌سینه یاناشماغی نظره آلماساق(تئکنولوژی گلیشمه‌سینده دیل‌لره یئرله‌شن سؤزلر قوندارما سؤزلر اولوب.)  دیل‌لرین قورولوشونون اوزاق-یاخین کئچمیشینی بلیرله‌یه بیله‌لریک.  

  

   دیلین کولتور داشیما رولونو نظره آلساق، بیر دیلین او کولتوره عایید اؤز‌ل‌لیک‌لرینی گؤرمه‌لی‌ییک. بو اؤزل‌لیک دونیا گؤروش‌، اینانج‌، دوغایا یاناشماق، کوتله‌وی یارادیجیلق‌ و دب‌لرینی اؤزونده داشی‌مالی‌دیر. اؤزل‌لیک‌لر زامان سوره‌سینده باشقا کولتورلردن ائتگی‌لنمه‌سی ده اؤزونو دیلده یانسیدیر.  

 

    دیلین اؤنمی دونیادا، آدینی بیر میللته وئره‌بیله‌جک قدر واردیر. بیر چوخ اؤلکه‌له‌رین آدلاری، اونلاردا یاشان اینسان‌لارین دیل‌لریله آدلانیر. دونیادا 3000-6000-ه یاخین دیلین اولدوغونو بیلدیریرلر. لاپ چوخ دیل بیلن‌لر، 10-ییرمی دیلدن آرتیق بیلنمزلر. بو دیل‌لرین ایچینده بارماق‌سایی دیل‌لر اورتاق دیل اولا بیلیرلر. زامان سوره‌سینده هر بیر آنا دیلین ایچینده اولان آغیزلاردان یئنی دیل‌لر یارانیرلار.   

 

  دیل‌لرین ایچینده اؤلن‌لری ده اولور. کئچمیشده‌کی دیل‌لرین ایچینده سومئر، ایلام دیل‌لری اؤلوب‌لر. سومئر دیلینین اؤزل‌لیک‌لرینی بیز منطقه ده اولان دیل‌لرده گؤره بیلیریک. آنجاق بو دیل‌لرده دانیشان‌لار اولمادیق‌لارینا گؤره اؤلو دیل ساییلیرلار.  

  

   بیر سیرا دیل‌لرین اؤلمه‌ییله بیرلیکده، باشقا دیل‌لرده دوغولورلار. بو دیل‌لر نئچه دیلین اورتاقلیغیلا یارانیرلار. هر دیلدن ده بیر سیرا اؤزل‌لیک‌لری قازانیرلار. بئله دیل‌لر، آنا دیلینه چئوریلدیکده، یئنی دیل یارانیر. بو دیل یئنی اولدوغو اوچون، اؤزونه اؤزل دونیا گؤروشو ده اولمور. باشقالارین دونیا گؤروش‌لرینی منیمسه‌مه‌یه باشلاییرلار. بئله دیل‌لر، دئولتی دیل اولدوغوندا، یاشاماق ایمکانی تاپیرلار. آنجاق بئله بیر دیلده، هر نه قوندارما اولور.  

 

    آنا دیل‌لرین کئچمیشی دیل‌لرین ایچینده دیر. دیل‌لر یازیلیب، یازیلمادیغینا باخمایاراق، خالقین ایچینده ایشله‌نیلن دیل، دیلین کئچمیشیندن خبر وئریر. دیل‌لرین بیربیرلریندن ائتگی‌لنمه‌یین نظره آلساق، گوجلو دیل‌لرین ایچینده اؤزلشمیش باشقا دیل‌لره عایید اؤزل‌لیک‌لری ده گؤره بیله‌ریک. بئله بیر دیل‌لر گلن‌لره دونلارینی گئییندیریرلر.  

 

   آذربایجاندا اولان تورک دیلی، آنا دیل‌لردن اولدوغو اوچون، کئچمیشینی دیلین اؤزونده ساخلایا بیلیب. باشقا دیل‌لری ائتگی‌له‌ییب. باشقالاریندان ائتگی‌لنیب. بو دیلده یازیلان بلگه‌لر ایندی‌لیک‌ده گؤزلردن ایتیریلسه‌ ده، بو دیل اؤز ایچینده، میللتی‌نین کئچمیشینی ساخلاییب. بو دیل‌له دوروشان‌لار بونو باشا دوشنمه‌ییب‌لر.  

 

   تورکجه‌میز باسقی‌لارا باخمایاراق، بؤلگه‌یه یانسی‌یان کولتور وارلیق‌لارینی(بایرام، چرشمبه‌لر، برکت‌لرین سوفراسی، قیش، چیلله، چیلله‌گئجه‌سی، سونای، سورگونو و ...) سون یوز ایل‌لره کیمی ساخلاییب. نه قدر دونیادا باشقالاری زور گتیرسه‌لرده، هله ده دیل کیملی‌یین بوتون یوکونو تکلیک‌ده داشی‌ییر. بو دیل تکجه آذربایجان  یوخ، بؤلگه‌ده اولان‌ باشقا خالق‌لارین معنوی میراثی ساییلیر.  

 

   بو دیلی قوروماق، هر میللتدن چوخ، آذربایجانلی‌لارین گؤره‌وی‌دیر. آنجاق باشقا میللت‌لر ده، کیملیک‌لرین بیر پارچالارینی بو دیلدن آلدیق‌لاری اوچون، بو دیلی قورومالی‌دیرلار.

 

   دیل‌له یاناشان‌‌لار، آوروپا اؤلکه‌لرینده(اؤز دیل‌لری اوچون) دیل‌له ماراق‌لانان بیلیم آدام‌لاری دیرلار. باشقا دیل‌لرله یاناشان‌لار ایسه سیاستچی‌لر اولوب‌لار. دونیانی دولاناندان سونرا، دونیانی اؤزلری ایسته‌دیک‌لری کیمی یازماغا باشلادیلار. اونلار، سیاح آدیلا دا گلسه‌لر، دئولت طرفیندن دستک‌لنیردیلر. گرک‌لری اولان هر نه‌یی، اونلاری دستک‌له‌ین دئولت‌لر چاتدیریردیلار.  

 

 اونلارلا بیرلیکده بیر سیرا اؤلکه‌لرین اؤزل‌لیک‌لری، یاشایان‌لاری بیلمه‌دیک‌لری یئرلرده اونلار تاپیب، تاریخ‌لرین یارانماسینا ندن اولورلار. اورتا دوغونون یازانلاریلا گزن‌لرینین آدلاری بونلاردیر:

  پییترو دولاواله( ونیزلی، بیرینجی آدام اولاراق تخت جمشیدی تانیتدیردی)، توماس هربرت،  ژان شاردن، کلاویخو، تاورنیه، ادوارد براون(ایرانین تاریخ ادبیاتینی یازان، سید حسن تقی‌زاده، محمدعلی فروغی‌نین استادی)، مینورسکی    

 گزن‌لر گزمه‌میشدن، گزیلن یئرلرین دیل‌لرینی اؤیرنیب، سونرا گزن یئرلرینی یازماغا چالیشیردیلار. گزمک‌دن قاییداندان سونرا، بؤیوک ایش‌لرین باشینا کئچیردیلر.  

   مستشریق آدلانان‌لار، بئله‌لیک‌له اؤزلرینه بیلیم دونیاسیندا یئر قازاندیریردیلار. اونلارین یازدیق‌لاری دونیانین آند ایچیلن اثرلری اولوردو. ایندی ده وار بئله دیر. اونلار گزه‌یه‌نتی قیلیغیندا، دوغو اؤلکه‌لرینی تانیماغا باشلاسالاردا، بیلگی‌لری توپلایاندان سونرا، شرق اؤلکه‌لرینی آلماغا چالیشدیلار. دیش‌لری باتان اؤلکه‌لری دیزه چؤکدوروب یییه‌لندیلر. یییه‌لنمک‌له بیرلیکده ایسته‌دیک‌لرینی یازیب، هر کسی ایناندیردی‌لار.  

  

دیل‌له یاناشان مستشرق‌لردن تانینمیشی اینگیلیسلی سر ویلیام جونز دیر. بؤیوک بریتانیانین ائلچی‌سی اولاراق هیند ده سانسکریت دیلینی اؤیرنیب اینجه‌له‌مه‌یه باشلادی. او دیل‌لرینی قوهوم‌لوغونو طرح ائله‌ییر. او هیند، اوروپا دیل‌لرینی قوهوم‌لوغونو ایثبات‌لایاندان سونرا، دونیادا دیل‌لرین قوهوم‌لوغو اساسیندا سوی بلیرله‌مک اورتایا چیخیر.   

  فیرانسالی آرتور گوبینو آریان سویونو، دیل‌لرین قوهوم‌لوغو چرچیوه‌سینده، اوستون اولدوغونو وورغولویور. بو وورغولاماق، هیند- آوروپالی دیل‌لی اؤلکه‌لرینده، عیرقچی‌لیغی گوجلندیرمه‌یینه ندن اولور. آریانتالیزم دونیانین ایکی ساواشینین ندنی اولور. آلمان‌لار یئنیلندن سونرا آریانتالیزمی چیغیران‌لار اوزده چیغیرماغی کسیرلر. آریانتالیزم یاییلدیغینا گؤره اؤزلرینی آریالی بیلن‌لرین قانیندا یاشاییر. اونلارین اؤلچولری قان‌لاریندا دورولور.  

   هیندآوروپالی دیللی دیل‌اوزمان‌لاری، دونیانین دیل‌لرینی هیند-آوروپالی دیل‌لریله اؤلچوده ده‌یرلندیرمه‌یه باشلاییرلار. دیل‌لرین قوهوم‌لولوغوندان، اؤزلرینی عموغلو قازاندیران آوروپالی‌لار، سونرا دیل‌لره فرقلی یاناشسالار دا، یایدیق‌لاری عیرقچی‌لیق، اونلارین ساوونان‌لارینی آسیایا چکدیریرلر.   

    بو یایماغین ندنی گله‌جک‌ده اؤزلرینه آیاق یئرلری یاراتماق اولور. اونلار، باشاردیق‌لاری قدر، یازیلاریندا هیند-آوروپالی دیللی‌لرین نفعینه ایشله‌ییرلر. بو ایشلمک هر زامان، فرقلی یؤن گؤتورور. اونلارین ال‌لرینده اولدوغو اورگان‌لار، بیلیمین بیلمسل مرکزلری اولدوق‌لاری اوچون، دونیادا یاشایان‌لارین بوتونونو ایناندیرا بیلدیریر.  

 

   اونلاری توخوم‌لارین نئجه سپیلمه‌یین دیل‌لری قوهوم‌لوغو دئییلمه‌میشدن آزی ایکی یوز ایل اؤنجه چیزمیشدیلر.  هیند-آوروپالی اولمایان‌لار هر زامان کیچیلمه‌یه محکوم اولورلور. هیند-آوروپالی دیللی اولان‌لار، اؤزلرینی بیر عاییله‌دن بیلدیک‌لری اوچون، سونوندا آوروپالی‌لارین قووشمالی اولاجاق. ایکینجی درجه‌لی آوروپالی.

   دیلی اینسان‌لارین ایلگی‌لنمک آراجی تانی‌ییرلار. بو گونکو دونیادا، سیاست‌چی‌لرین دیله گؤروش‌لری حاکیم دیل‌لرین اورتاقلیغیندا دونیالیق بیر اورتامی قوروب، ایلگی‌لنمه‌یی ساغلاماق‌دیر. بو گؤروش‌لری رسمی دانیشیق‌دا دیله گتیرمه‌سه‌لر ده،  غیر رسمی یئرلرده اونلارین آغزیندان دئییلیب، ایقدام اولونور.  

 

   دیله یاناشمالار، عئلم آدام‌لارینین آراسیندا فرقلی اولور. توپلوم بیلیم اوزمان‌لاری، پئسکولوژیک اوزمان‌لار، دیلچی‌لر، فیلسوف‌لار، یازارلار، شاعیرلر و  بیر چوخ باشقا اوزمان‌لار اؤزلرینه اؤزل یاناشمالاری واردیر. هر بیر اؤزل یاناشما آلانینین، چوخ چئشیتلی یاناشمالاری اولور. عئلمی یاناشان‌لار، دیلین نئجه یؤنلنمه‌یینه حوکم وئرنمیرلر. اونلار تکجه دیلی اؤز گؤروش‌لریله آچیق‌لاییرلار.   

    دیلین یؤنلندیرمه‌یی سیاست‌چی‌لرین الی ایله اولور. دیل‌لرین نئجه یؤنلنمک‌لری، اونلارین سئچدی‌یی سیاسی گؤرش‌لردن آسیلی اولاراق فرقلی اولور. بو یاناشمالاردان نئچه‌سینی سیزله بیرلیکده گؤزدن کئچیریرم. 

  

   کمونیست‌اؤلکه‌لرین حاکیم‌لاری، گؤروش‌لرینین آلت یاپیسینی ایقتیصاد توتاراق، بؤیوک ده‌ییشیک‌لیک‌لرین ندنی بیلیب. ایقتیصادلا بیرلیکده خالق‌لاری ساووندوق‌لاری ایددیعالارینا گؤره خالق‌لارین دیل، کولتورلرینه سایغی‌لی اولدوق‌لارینی گؤسترمه‌یه چالیشیردیلار. بو چالیشمالاردا اونلار دا اوزون سوره‌لی سیاست‌لرینده خالق‌لاری  بیر آنا خالقین چئوره‌سینده بیرلشدیرمه‌یی سوردوروردولر. بئله داورانمادا بیرلشدیرمه تکجه ایقتیصاددا اولدوغونا گؤره باشقا یؤنلرده قاباریلمیردی.  

 

   لیبرال دموکورات اؤلکه‌لرینده، گؤروش‌لرینده اولدوقجا دیققتلی دیرلر. باسقی‌لاری اوزه چیخارتمیرلار. آنجاق اونلاردا دا بیر دیل حاکیم اولور. حاکیم اولان دیلی ده هر کس اؤیرنمه‌لی اولور. آنجاق اونلاردا بوتون دیل‌لرینی ایسته‌ین‌لر دیل‌لرینی قوروماق ایمکانی وئریلیر. اونلار اؤز دیل‌لرینی حاکیم‌لی‌یینی یایین‌لاردا(فیلیم، درگی، کیتاب، تئاتر، موسیقی‌) ساغلاییرلار. 

   

  بو ایکی گؤروش‌دن سونراکی گؤروش‌لر، فاشیستی گؤروش‌لر اولورلار. بو اؤلکه‌لرده اوستون سویدان اولماغی چیغیریرلار. بو چیغیریشدان اوتانج یوخ فخر ائله‌ییرلر. گوج‌لری چاتان‌لاری سیلمه‌یه چالیشیرلار. بو گؤروش‌لر تاریخین بینووره‌سینی قوران اولوب. سون یوز ایللرده بوتون بؤیوک ساواش‌لار ائله بو گؤروشه دایاناراق اولوب. ایکینجی دونیا ساواشیندان سونرا بئله دوشونجه‌لرین آیدین‌جا دئییلمه‌سی گلیشمیش اؤلکه‌لرده آرادان گئدیب. آنجاق بو گؤروش‌لر اوچونجو دونیا آدلانان اؤلکه‌لره بیر سیاسی گؤروش اولاراق یانسیدیقدان سونرا، ایندی ده وار یاشاییر. البت اوچونجو دونیا اؤلکه‌لرینده بو گؤروش‌لری یاشادان‌لار گلیشمیش اؤلکه‌لرین آدام‌لاری اولوب.   

   مستشرق آدلانان بوتون آوروپالی‌لار، بیلیم آدامی یوخ، بلکه پولیتیک آدام‌لاری اولوب. اونا گؤره ده چیزدیک‌لری هر بیر چیزیک، میللت‌لرین دوشمنلی‌یینه ندن اولوب.  

  

    بونو آرتیرمالی‌یام، اوچونجو دونیا اؤلکه‌لرینین بوتون گؤروش‌ده اولان سیاستچی‌لری(کمونیست، سوسیالیت، لیبرال دموکورات، دینچی) ایلک شوونیست اولوب سونرا باشقا گؤروشه یؤنلیرلر.  

 

بو گونکو دونیادا دیل‌لرین یاشاماغی، رسمی اولمادیق‌‌دا چتین‌له‌شیر. اوست‌لرینه باسقی اولدوقدا اؤلومه گئدیرلر. بوتون دیل‌لر رسمی اولمادیغی سورجده، زامان بویو اؤلمه‌یه ایره‌لیله‌ییرلر. بو ایره‌لی‌له‌مه‌یین قارشیسینی آلماق، او دیلده دوغولوب، یاشایان‌لارین بوینونا دیر.  

 

   یوخاریدا دئدی‌ییم کیمی، دیل‌لرین اؤلمه‌یینه سبب اولان‌ یاناشمالار، سیاسال یاناشمالاردیر. قودرته چالیشدیق‌لاری اوچون، دیلدن ده گوج سیمگه‌سی اولاراق فایدالانیرلار.  

   هر کس آذربایجاندا اوزئییر‌حاجی‌بی‌لی‌نین یارادیجیلیغیندان بیر سؤزلر تاپیب دئیه‌بیلر. شرق دونیاسینین موسیقی نابیغه‌سیندن توتوب، ائل خادیمی‌نه آدلاری قازانیب. اوزئیرین یارادیجیلیغی نئچه یونلو دیر. بو یازیدا توخوندوغوم آذربایجان خالق ماهنی‌لارینی توپلاماغی ایدی. او بو ایش‌له ائلین آراسیندا یاشایان هاوالارین الی‌چاتانینی یازیب، ساخلادی.  

    اوزئییر بو ایشی‌له آذربایجان موسیقی‌سی‌نین یاشادان قولونو گوندمه گتیردی. اوزئییر عئلمی موسیقی‌نی بیلمک‌له بیرلیکده خالقین موسیقی‌سینین نه ده‌یه‌ری اولدوغونو دا بیلیردی. اونا گؤره ده او یاناشدیغی کیمی هئچ کس موسیقی‌یه یاناشانمادی(البت شرق اؤلکه‌لرینده). 

  

   بونلاری دئدیک‌ده آذربایجانا بیر باشقا نابیغه ده گرک‌لی دیر، او دا دیلچی(دیلی تانی‌یان بیری)، دیر. دیلچی دئدی‌ییمده ادبیات‌چی دئمیرم. بیرینجی منیمسه‌دی‌یی دیلچی‌لیک اولا سونرا، ادبیات‌چی دا اولا بیلر. خالقین دیلینده اولان سؤزجوک‌لری، دئییم‌لری الیندن گلدی‌یی قدر ییغیب، گوندمده ساخلایا بیله. دیلیمیزی بوتون (آغیزلاری‌لا) لهجه‌لریله آچیق‌لایا. دیلده نه واردیر گؤره بیله، هئچ نه‌یی گؤرمه‌مزلیکدن گلمه‌یه. 

  

  سیز نه دئییرسیز بئله بیرلری تاپیلیب، گؤروش‌لرینی یایا بیله‌جک‌لر یوخسا خالق ایشله‌دن هر سؤزو باسدیرمالی‌ییق.