داش قاپی
دوشوندوکلریمین پارچالارینی هردن ایستهدیـییم کیمی یازیرام
داش قاپی
دوشوندوکلریمین پارچالارینی هردن ایستهدیـییم کیمی یازیرام
گئجهلر گئدیلمهلیدیر
چوخ زامان، تئهراندان آذربایجانا گئدنده گئجهلر گئدیرم. گئجهلر یوللار بوش، آچیق اولور. آدامین فیکری ده یولدان سونرا هئچ گؤرمهدییندن اؤترو، باشقا یئرده اولمور. گئجه یولچولوغو اولدوقجا گؤزل یولچولوق دیر. چوخلاری یاتان چاغلاری، سن اویاق اولورسان. گئجه ده سندن دانیشیر. گئجه قارانلیغین چؤکدوردوکده چئورهدن اولان هر بیر شئییی اؤرتور. کؤتو-چیرکین، گؤزل-گؤیچک قارا بورونور. تکجه سسلر دویولور. گئجه هئچ نهیی گؤرولمهدن سونا چاتیرسان. چوخ دا کئف وئریر. بلکه اوتانجاغیمدان گئجهلر گئدیرم. ایستهمیرم، داغ-داش دانلایا. گوندوز یولا چیخدیقدا هر شئی سنله دانیشیر. یول دا یاددان چیخاریلیر. دار یوللار، خاراب گئن یوللار، خارابا قالمیش کندلر، قوروموش چایلار، پوزولموش باغلار و کؤتولوک باسمیش شهرلر سنله دانیشیرلار. سن سنلیگیندن اوتانیرسان. آذربایجانین بوتون شهرلری بیر-بیرینین تایی، بیر چوخ شهرلر ده کی آذربایجانین اؤزو ده اونلاری یادیرقاییب هر یئرلردن چوخ سنی اوتاندیریر. چاراویماق، سراسکند، تیکانتپه، کویو، خالخال، طاریم، سایینقالا... اونودولموش شهرلردیرلر دئیهسن. نه یولو یول دیر، نه خاطیری خاطیر!
آنا دیلینی بیلمهینلر نئجه آنا دیلینی ساوونا بیلرلر؟
اؤیرتیمین بوتون کورسلاری بو گوندن باشلاندی. یئنه ده آنا دیلیمیزده اؤیرتیم رسمی اولاراق، باشلانمادی. بو گوندن بوتون اؤیرنجیلر چئشیتلی درسلرله ایلگیلنهجکلر. هر کس اوچون بیر قونو ماراقلی اولا بیلر. بیر سیرالارینا دا چوخلو قونولار ماراقلی اولورلار. بیر قونولار دا وار اؤیرنجیلرین چوخونون ماراغینی چکیر. ماراقلارین چکن درسلرین بیری ده دیل ادبیات درسلری دیر. دیللریله یئنیدن تانیش اولماق کیمی اولور. ائله بیل ایندییه تک اونلاری اوجور گؤرمهمیشدین. تأسوفله بیزیم دیلیمزله اوشاقلاریمیز، بؤیوکلریمیز و اؤزلریمیز رسمی اولاراق ایلگیلنمیریک. بو ایلگیلنمهمهیین ندنی دیلین اؤنمی اولمادیغیندان اؤترو دیر. بئله کی دیلیمیز یازیلی-پوزولو اولاراق هئچ یئرده قولانمادیغیندان اؤترو، اونو اؤیرنم ده اؤنمسهنیلمیر. اؤنمسهدیلمهدیکده هر کس اؤز ایستهدییی کیمی بو دیلینن یاناشیلار.
اوزون زامان سوووشاندان سونرا آذربایجانلیلار دیلین اؤنملی اولمادقلارینی منیمسهییب، بو دیلی اؤیرنمهدن آذربایجانی منیمسهیه بیلمکلرینی دوشونورلر. آذربایجانی منیمسهینلر دیلی بیلمهمهدیکلری اوچون آذربایجانلا ایلگیلی بیلگیلرینی باشقا دیللردن آلیب، اؤیرنیرلر. بونلارین بئیینلرینده آذربایجان تورکجهسینین باجاریغی اولمادیغی یارانیر. باشقا دیللریندن ده ماراقلانانلاری چوخالدیقدا، آذربایجانتورکجهسیله ماراقلانمادیقلاری اوچون آذربایجان تورکجهسینی یازیلاریندا قوللانانلارین سوچلویورلار کی یازیلاریزی نییه ائله یازیرسیز کی آز آداملار ایلگیلنسینلر. آنا دیلینین حقوقلارینی ساوونانلار، آنا دیلینین اؤیرنمهیین اؤزلرینه اؤنملی بیلمهدیکلری اوچون، باشقالارینا دا بئله بیر حاقدان ساوونمایا اورکدن ایناندیره بیلمیرلر.
بیز بتر بیلنلریک
یان-یؤورهمیزه یاخشی باخدیقدا بیزه تای آداملار(ایشسیزلیکدن اؤزلرینه ایش یارادانلار)، هر یئره باش سوخدوغوموزا گؤره، هر نه بازارا یئنی گلیر، بیلیریک، اؤزوموز آلماساقدا اونا گؤره هر نهیی اؤیرنیریک. هله ائله واقتلار دا اولور کی بیز گلهجکده بازارا گلنلردن خبریمیز اولور. قالسین کی بو خبری اولماقلار نه قدر واقت آپاریر، هردن ده پول یئییر. ایندی دئیرم نئجه! بوتون درگیلری آلینیر، اینترنت هر زامان پول آلیر. آمما پول وئردیییمیزه باخمایاراق چوخلو بیلگیلر اله گتیریب بیلگی آدامی اولوروق. بیلگیمیزین اولدوغونا گؤره ده یاخینلاردا یئنی بازارا گلنلردن آلماق ایستهینده اؤزلرینین یانیندا بیر بیلگین آدامین اولدوغونو یاخشی بیلیرلر. بیزلر ده هر زامان هر کسه واقتیمیز وار. بوتون کومپانیلرین دوزلتدیکلرینی پول آلمادان یاییریق. بیر یاندان دا بیلگیلریمیزی پول آلمادان باشقالارینا چاتدیریق. دوزون دئسک اوجرتسیز دللاللاریق. فیکریمیز ده دونیانین هر بیر یئرینده اولدوغوندان اؤترو هر زامان باشقالارینی باشقالارینا گؤسترمهیه چالیشیریق. ایندی گؤردوز بیز بتر بیلنلریک
سونای
یاواش یاواش آی لا گون اؤزلرینی بؤیوک گؤروشه حاضیرلاییرلار، بلکه بو دؤنه اونلار دویونجا بیربیرلرینی گؤرهجکلر. آی صاباح اون دؤرده دولاجاق. آیین یئتگنلیگی گونو آلاجاق. گون تکجه آیا باخاجاق.
گئجهلرین پاشاسیلا، گوندوزون پاشاسینین بیر آنلیقدا اولموش اولسا، گؤزلری بیربیرینه چاتاشاجاق. آی دیمدیک گؤزلرینی گونه تیکمهلیدیر. ایللر بؤیو گونه وورولان آیی بو گئجه دئمک گون گؤرمهلیدیر. گؤزلری بیربیرلرینه تیکیلمیش آیلا گون، ترپنمهدن، یاخینلاشمادان، بیربیرینین قوینوندا یاتماق ایستیییرلر. یو یاتماخ یوخ! آنلاری دایاندیرماق ایستیییرلر. ایستیلیییرلر، قیزیشیرلار.
بیلیرلر ترپنسهلر قیسقانانلار اونلاری اوزاقلاشدیراجاقلار. یئنه ده اورهکلرینده سئودانی گزدیررکن، گیزلنپانچ اوینامالیدیرلار.
آی اؤزونو داغلاردان آتاجاق، یوخسا گؤللرده گؤمهجک!. بو آی دئیهسن سونآی اولمالیدیر. آی اوزونو بوغماق ایستهسه ده، اورهیینده اولان سئوگی دایانماق بیلمهدن گونه یئتیشمهیی گؤزلویوجک. گون بویلانماق ایستهییر، آی یانماق، یئر-گؤی دایانماق. سئوگیلر جانلانماق. اصلی ایله کرم اویانماق.
تانیندیقدا هویلانیر
سون هفتهلرده غربیآذربایجانین سینامالارینین باغلانماغیندان خبر گئتمیشدی. سینامالارین باغلانماغی آذربایجاندا ایندییه قاییتمیر. چوخ اوزون زامان دیر سینامایا گئدنلرین آز اولدوقلارینا گؤره آذربایجانین هر بیر یئرینده سینامالار بیربیر قاپانیر. ایراندا اولان سیناما صنعتینده آذربایجانلا ایلگیلر فیلیملر چکیلمیر. آذربایجانی ایلگیلندیرن فیلیمین کاراکتئرلرینین بیری فارسینی آذربایجان لهجهسیله دانیشماغی دیر. البت بارماقساییسیندان آز فیلیم، آذربایجانلا ایلگیده چکیلیبدیر. بو فیلیملر آذربایجانین اوسطورهلرینه باغلی اولسالار دا فارسی دیلینده چکیلیبلر. فیلیمده اوینویانلار فارسلار اولوبلار، بونلاریلان بئله تکجه بو فیلیملری یایان زامانلار آذربایجانین باشا-باشیندا سینامالار دولدولار.
آذربایجانلا ایلگیلی فیلیم چکیلمهدیـیین ندنلرینی آراشدیراندا نئچه ندنی سایماق اولار:
1- سیستیماتیک اولاراق آذربایجانلا ایلگیلی فیلیملهره جاواز وئریلمهمک
بو ندنی پوزان آز اولسا دا آذربایجانلا ایلگیلی فیلیملرین چکیلمهسی دیر. سارای، دومرول، ساوالان بو فیلیملردن دیر.
2- آذربایجانلا ایلگیلنن یؤنتمنلرین اولمادیقلاری.
بو ندنی ایکی یئره بؤلمک اولار: بیرینجیسی آذربایجان کؤکنلی یؤنتمنلرین اولماماسی کی آذربایجانلی یؤنتمنلر واردیلار. بو قونودا آذربایجانی دویوزدورا بیلن قدر یؤنتمن واردیر.
ایکینجیسی آذربایجانکؤکنلی یؤنتمنلرین مانقورتلاشمالاری، یا دا گیزلتمکلری. بونلار اوچون دونیانین سورونو آذربایجانین سورونو دیر، آذربایجانین دا سورونو؛ آذربایجانی منیمسهینلرین سورونو دیر، اونلاری دا ایلگیلندیرمز، تکجه ایلگیلندیرن آذربایجانین باشقالارینین سورونلارینی چؤزمکدیر. چؤزمهدیرسه آذربایجانلی اینسانلیقدان اوزاقلاشیب.
3- آذربایجانلا ایلگیلنن فیلیملرین دوزهلتمه پوللارینین اؤدهنیلمهمهسی(یاتیریم یاپانلارین اولماماسی)
بو قونو داها چوخ ائتگیلی اولسا دا، آذربایجانلیلاردان فیلیمچکن کومپانیلرین باشیندا دورانلاری واردیر. ناصیر شفق فارابی آدلانان فیلیم کومپانیسینین باشچیسی دیر.
4- آذربایجانلا ایلگی فیلیملرین ساتیشی اولماماسی
بو قونو دا دا دوزلن فیلیملرین آذربایجاندا ساتیشلارینا باخدیقدا، ندن اولمامادیغینی گؤرمک اولار.
آذربایجانلی کؤکنلی یؤنتمنلرین تانینمیشلارینین اوچونو بیر کورد یؤنتمنیایله توتوشدورورام؛ باخاق گؤرک نه ایشلر گؤروبلر. دورد یؤنتمن ده تانینمیش یؤنتمنلردیلر.
تهمینه میلانی: ۱۳۳۹-جی ایل تبریزده دوغولوب. 12 فیلیمدن چوخا یؤنتمنلیک ائلهییب، لاپ تانینمیش فیلیملری بونلاردیرلار: دوزن(1377)، زن زیادی(1383)، دیگه چه خبر(1370)، نیمه پنهان(1379
تهمینه میلانی قادین قونوسولا ایلگیلنسه ده، آذربایجانی موطلق گؤرمور
کمال تبریزی: تبریز دوغوملو، آزی اون بیر فیلمین یؤنتمنی اولوب. اوچ دیزینی ده یؤنتمنلیک ائلهییب. تبریزین فیلملری لاپ چوخ ایزلهییجی قازانان فیلیملر اولوبلار.
لاپ تانینمیش فیلملری بونلاردیرلار؛ لیلی با من است(1374)، مارمولک(1382)، همیشه پای یک زن در میان است(1386)، مهر مادری( 1376)
تبریزینین ده دیغدیغاسی توپلوملا ایلگیلنم دیر. تبریزی آذربایجانلا تکجه شهریار دیزیسینده ایلگیلنیر. او دیزیده ده آذربایجانین غرورلاری ساییلان شخصلری(شهریارلا ستارخانی) سیندیریر.
جعفر پناهی: 1339-جی ایل میانادا دوغولوب، فیلیملرینین چوخو اولوسال فئستیوالاردا اؤدول قازانیب. تانینمیشلاری بونلاردیرلار: بادکنک سفید(1995)، دایره(2000)، آفساید(2006)
یوخاریدا آد آپاردیغیمیز اوچ یؤنتمنله باشقا آذربایجانلی یؤنتمنلر(آذربایجان دوغوملو، آذربایجان کؤکنلی) هئچ بیری آذربایجان دیلینده فیلیم چکمهییبلر. آذربایجانلا ایلگیلی فیلیملری یداللهصمدی چکیب. بو فیلیملر ده آذربایجان دیلینده اولمویوبلار.
کوردوستانلی بیر یؤنتمن، بهمن قبادی(1348- بانه دوغوملو)؛ 5 دنه بویوک فیلیم چکیر، بئشینده ده کوردلری اؤز دیللرینده، اؤز سورونلاریلا گؤرسدیر. کوردوستانی دونیایا تانیتدیریر. اولدوغو کیمی ده تانیتدیریر.
اونون فیلیملری بونلاردیلار: زمانی برای مستی اسبها(1378)ٰ، آوازهای سرزمین مادریام(1381)، لاکپشتها هم پرواز میکنند(1382)، نیوه مانگ(1385)
آذربایجانلی یؤنتمنی آذربایجاندان کیمسه تانیمیییب(کوتله) تانیندیقدا هویلانیر، کورد یؤنتمن هر کورده تانینیر آلقیشلانیر.